فواید و مضرات قهوه بدون کافئین یا دیکف چیست؟

قهوه بدون کافئین یا دیکف سال‌ها است که در بازار خرید قهوه بسیار سروصدا به پا کرده و با دیدگاه‌های متضادی در مورد فواید و مضرات آن روبه‌رو است؛ بعضی این نوع قهوه را نادیده می‌گیرند و بعضی دیگر ارزش آن را زیر سؤال می‌برند. اما با رشد روزافزون فرهنگ قهوه و خرید قهوه تخصصی، نگاه‌ها به این نوع قهوه نیز تغییر کرده است. امروزه قهوه بدون کافئین به‌خاطر طعم ملایم و متفاوت و همین‌طور فوایدی که برای سلامتی دارد، جایگاه تازه‌ای پیدا کرده است و بسیاری از افراد به دنبال این هستند که بدانند قهوه بدون کافئین چیست.

اگر به کافئین حساسیت دارید، باردار هستید، یا صرفاً می‌خواهید مصرف آن را کمتر کنید، قهوه بدون کافئین با حذف ۹۷ درصد از کافئین می‌تواند جایگزینی مناسب و لذت‌بخش باشد، بدون اینکه از طعم قهوه چیزی کم شود. اما با این حال، هنوز برای بسیاری این پرسش مطرح است که آیا قهوه بدون کافئین برای سلامتی مضر است یا نه. قهوه بدون کافئین تنها یک نوشیدنی ساده نیست؛ این قهوه منبعی غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها است که می‌توانند به سلامت قلب، کنترل قند خون، بهبود عملکرد دستگاه گوارش و موارد دیگر کمک کنند. در ادامه با فواید و همچنین نکاتی که باید در مورد مصرف قهوه بدون کافئین در نظر داشت، آشنا می‌شوید.

قهوه بدون کافئین چگونه تولید می‌شود؟

برای تهیه قهوه بدون کافئین، دانه‌های قهوه پیش از رست شدن تحت فرآیندی قرار می‌گیرند که کافئین آن‌ها را کاهش می‌دهد. این فرآیند معمولاً به سه روش اصلی انجام می‌شود که همگی با خیس کردن دانه‌ها در آب آغاز می‌شوند.

۱. روش شیمیایی با استفاده از حلال‌ها

در این روش، از مواد شیمیایی خاصی برای جداسازی کافئین استفاده می‌شود. این مواد یا مستقیماً با دانه‌ها تماس پیدا می‌کنند، یا به آبی افزوده می‌شوند که دانه‌ها در آن خیسانده می‌شوند. پس از جدا شدن کافئین، دانه‌ها شسته و سپس رست می‌شوند تا باقی‌مانده مواد شیمیایی تا حد ممکن حذف شود.

اگر نگرانی درباره آثار باقی‌مانده این مواد وجود دارد، باید توجه داشت که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای میزان مجاز این ترکیبات در قهوه بدون کافئین استانداردهای ایمنی دقیقی تعیین کرده است.

۲. روش Swiss Water – بدون استفاده از مواد شیمیایی

در این روش، دانه‌های خام قهوه در آب داغ خیسانده می‌شوند تا کافئین از آن‌ها جدا شود. سپس این آب از فیلتری عبور داده می‌شود که فقط کافئین را جذب می‌کند و سایر ترکیبات طعم‌دهنده را حفظ می‌کند. آب به‌دست‌آمده که حالا فاقد کافئین اما حاوی ترکیبات طعم‌دهنده است، برای حذف کافئین از دسته‌های بعدی دانه‌ها به‌کار می‌رود. این روش بدون استفاده از مواد شیمیایی انجام می‌شود و به دلیل طبیعی‌ بودن آن، محبوبیت زیادی دارد.

۳. روش دی‌اکسید کربن فوق بحرانی

در این روش، ابتدا دانه‌ها در آب خیسانده می‌شوند و سپس در معرض دی‌اکسید کربنی قرار می‌گیرند که به دمای و فشار بسیار بالا رسیده و وارد حالت «فوق بحرانی» شده است؛ یعنی حالتی میان مایع و گاز. دی‌اکسید کربن در این حالت به درون دانه نفوذ می‌کند، کافئین را جدا می‌سازد و سپس از محیط خارج می‌شود. این روش دقت بالایی دارد و برای حفظ ترکیب‌های طعمی قهوه مناسب است.

تمام این روش‌ها زیر نظر سازمان‌های نظارتی بین‌المللی مانند FDA انجام می‌شوند تا از ایمنی آن‌ها برای مصرف روزانه اطمینان حاصل شود.

میزان کافئین در قهوه بدون کافئین چقدر است؟

اگر به دنبال کاهش مصرف کافئین هستید یا صرفاً می‌خواهید بدانید قهوه بدون کافئین دقیقاً چقدر کافئین دارد، بد نیست بدانید که این نوع قهوه کاملاً بدون کافئین نیست.

مقدار کافئین باقی‌مانده در قهوه بدون کافئین بسته به نوع قهوه و روش تهیه آن متفاوت است، اما معمولاً در هر فنجان استاندارد (حدود ۲۴۰ میلی‌لیتر) چیزی بین ۱ تا ۵ میلی‌گرم کافئین دارد. این عدد در مقایسه با کافئین قهوه معمولی که معمولاً ۹۵ میلی‌گرم یا بیشتر کافئین دارد، بسیار ناچیز است.

در نتیجه، اگر می‌خواهید مصرف کافئین را محدود کنید اما همچنان از طعم قهوه لذت ببرید، قهوه بدون کافئین می‌تواند جایگزینی مناسب و کم‌کافئین باشد.

قهوه بدون کافئین در مقایسه با قهوه معمولی

بررسی‌های علمی نشان می‌دهد ترکیب کلی قهوه بدون کافئین تفاوت چندانی با قهوه معمولی ندارد؛ تنها تفاوت مهم، مقدار بسیار کم یا نبود کافئین در آن است.

برای پاسخ به این سوال که کدام قهوه کافئین بیشتری دارد، باید گفت که قهوه ربوستا حاوی تقریباً دو برابر کافئین، بین ۱.۲ درصد تا ۲.۴ درصد نسبت به عربیکا است. برای حذف کافئین، دانه‌های خام قهوه پیش از برشته شدن با بخار یا آب و در کنار آن با ترکیبات خاصی فرآوری می‌شوند. این ترکیبات ممکن است شامل مواردی مانند زغال فعال، دی‌اکسید کربن فوق بحرانی، متیلن کلراید یا اتیل استات باشند.

از آن‌جایی که کافئین در آب حل می‌شود، آب نقش اصلی در این فرآیند دارد. اما با این حال، استفاده از آب به‌تنهایی می‌تواند به خروج برخی ترکیبات دیگر مانند پروتئین‌ها و قندهای طبیعی منجر شود که در طعم و کیفیت قهوه نقش دارند.

برای جلوگیری از این اتفاق، تولیدکنندگان از مواد کمکی استفاده می‌کنند تا فرایند کافئین‌زدایی سریع‌تر انجام شود و در عین حال ترکیبات طعمی اصلی حفظ شوند. این کار کمک می‌کند طعم نهایی قهوه بدون کافئین به نسخه معمولی آن نزدیک‌تر باشد.

هرچند به‌طور معمول، کافئین‌زدایی پیش از برشته‌ کردن دانه‌ها انجام می‌شود، پژوهشی در سال ۲۰۱۸ نشان داده که اگر این فرآیند پس از برشته‌ شدن انجام شود، ممکن است سرعت استخراج کافئین بیشتر باشد.

فواید سلامتی قهوه بدون کافئین

خرید قهوه بدون کافئین می‌تواند انتخابی سالم و متعادل برای افرادی باشد که به دنبال مزایای قهوه هستند، اما ترجیح می‌دهند از کافئین دور بمانند. در ادامه برخی از فواید این نوع قهوه را بیان خواهیم کرد:

سلامت بهتر دستگاه گوارش

قهوه بدون کافئین مانند قهوه معمولی سرشار از آنتی‌اکسیدان است و می‌تواند به حفظ تعادل میکروبی روده کمک کند. ترکیبات فنولی موجود در این قهوه با تقویت رشد باکتری‌های مفید روده به سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کنند؛ بدون آن‌که تحریکات گوارشی ناشی از کافئین را به همراه داشته باشند.

هر دو نوع قهوه، حرکت روده را تحریک می‌کنند، اما قهوه بدون کافئین ترشح اسید معده را کمتر افزایش می‌دهد؛ موضوعی که می‌تواند برای افرادی با مشکلاتی مانند رفلاکس مفید باشد. این ترکیبات فنولی همچنین خواص ضدالتهابی دارند و از محیطی سالم برای رشد باکتری‌های مفید در روده پشتیبانی می‌کنند.

تأثیر مثبت بر عملکرد کبد

مطالعات نشان داده‌اند که نوشیدن قهوه معمولی به کاهش آنزیم‌های کبدی کمک می‌کند. در ابتدا تصور می‌شد این اثر به کافئین مربوط است، اما تحقیقات جدیدتر نشان می‌دهند که قهوه بدون کافئین نیز همین تأثیر را دارد. این یافته‌ها نقش ترکیبات آنتی‌اکسیدانی مانند فنول‌ها را در سلامت کبد پررنگ‌تر می‌کنند.

در یک مطالعه حیوانی، مصرف قهوه بدون کافئین به کاهش خطر ابتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی کمک کرد؛ بیماری‌ای که در آن چربی اضافی در کبد تجمع می‌یابد و یکی از دلایل شایع آسیب‌های کبدی است. پژوهشگران احتمال می‌دهند این اثر محافظتی به توانایی قهوه در تقویت سد دفاعی روده مربوط باشد، چراکه اختلال در عملکرد این سد با افزایش خطر آسیب کبدی مرتبط است.

کاهش قند خون ناشتا

آنتی‌اکسیدانی به نام اسید کلروژنیک که در قهوه بدون کافئین یافت می‌شود، می‌تواند سطح قند خون در حالت ناشتا را بین ۴ تا ۵ درصد کاهش دهد. این شاخص معمولاً برای تشخیص دیابت به‌کار می‌رود. جالب است بدانید که این ترکیب مفید در قهوه‌های برشته و آسیاب‌شده (و نه در انواع آماده یا ترکیبی) بیشتر یافت می‌شود.

کاهش خطر بیماری‌های قلبی

اگرچه بیشتر پژوهش‌ها روی تأثیر قهوه معمولی بر سلامت قلب تمرکز دارند، برخی شواهد نشان می‌دهند که قهوه بدون کافئین هم می‌تواند مفید باشد. در یک مطالعه مشخص شد افرادی که روزانه ۱ تا ۳ فنجان قهوه بدون کافئین مصرف می‌کردند، کمتر به بیماری‌های قلبی دچار می‌شدند.

کاهش خطر مرگ زودرس

در برخی مطالعات مشاهده‌ای، مصرف منظم قهوه بدون کافئین با کاهش مرگ‌ومیر به هر علت همراه بوده است. به‌طور خاص، افرادی که روزانه ۲ تا ۳ فنجان از این نوع قهوه مصرف می‌کردند، نسبت به سایر گروه‌ها طول عمر بیشتری داشتند. البته چون این یافته‌ها از نوع مشاهده‌ای هستند، نمی‌توان با قطعیت گفت که قهوه بدون کافئین مستقیماً عامل کاهش مرگ‌ومیر است؛ به مطالعات بیشتر نیاز است.

کاهش وزن

مروری بر ۱۲ مطالعه در سال ۲۰۱۹ نشان داد که مصرف قهوه می‌تواند باعث کاهش اندک چربی بدن به‌ویژه در مردان شود. این اثر بیشتر به عملکرد کافئین در افزایش متابولیسم و چربی‌سوزی نسبت داده می‌شود.

در ادامه، یک بررسی دیگر در سال ۲۰۲۱ که هشت مطالعه را در بر می‌گرفت، اثر انواع مختلف قهوه بر اندازه دور کمر را بررسی کرد. در این تحلیل، عصاره قهوه سبز بیشترین تأثیر را داشت و توانست دور کمر را بین ۱.۳ تا ۳ درصد کاهش دهد. قهوه معمولی و بدون کافئین نیز کاهش‌هایی بین ۰.۳ تا ۱.۶ درصد نشان دادند.

اما با این حال، در یکی از مطالعات، مشاهده شد که قهوه بدون کافئین در برخی افراد باعث افزایش دور کمر شده است. به همین دلیل، برای ارزیابی دقیق‌تر و قطعی‌تر اثر قهوه بدون کافئین بر کنترل وزن و چربی بدن، به مطالعات بیشتر و جامع‌تری نیاز است.

بهبود سلامت روان

قهوه بدون کافئین می‌تواند مانند خرید قهوه ۵۰ ۵۰ و مصرف آن، در بهبود سلامت روان نقش داشته باشد. ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی موجود در آن، به‌ویژه پلی‌فنول‌ها، ممکن است به کاهش التهاب، کاهش استرس اکسیداتیو و حمایت از رشد سلول‌های عصبی کمک کنند؛ عواملی که در تنظیم خلق‌وخو و کاهش خطر افسردگی مؤثر هستند.

همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد قهوه، حتی بدون کافئین، می‌تواند به حفظ تعادل میکروبی روده کمک کند. از آن‌جایی که ارتباط نزدیکی بین سلامت روده و وضعیت روانی وجود دارد، این ویژگی می‌تواند یکی از دلایل اثرات مثبت قهوه بدون کافئین بر خلق‌وخو باشد.

با اینکه هنوز نیاز به مطالعات بیشتری وجود دارد، یافته‌های موجود نشان می‌دهد قهوه بدون کافئین می‌تواند بخشی از یک سبک زندگی حمایت‌کننده از سلامت روان به‌ویژه برای افرادی که نمی‌خواهند یا نمی‌توانند کافئین مصرف کنند، باشد.

ارزش تغذیه‌ای قهوه بدون کافئین

از نظر ترکیب تغذیه‌ای، قهوه بدون کافئین تفاوت چندانی با قهوه معمولی ندارد، به‌جز مقدار بسیار کم کافئین. برخلاف تصور رایج، اغلب قهوه‌های بدون کافئین همچنان مقداری کافئین دارند که بین ۲ تا ۱۰ میلی‌گرم در هر فنجان است و این مقدار بسته به برند و اندازه فنجان متفاوت است.

این قهوه فاقد کالری و قند است، اما مقدار کمی ریزمغذی مانند پتاسیم و منیزیم دارد. به‌عنوان مثال، یک فنجان ۲۴۰ میلی‌لیتری قهوه بدون کافئین حاوی حدود ۱۲۰ میلی‌گرم پتاسیم و ۱۲ میلی‌گرم منیزیم است که معادل حدود ۳٪ از نیاز روزانه بدن به این دو عنصر است.

مضرات قهوه بدون کافئین

یکی از اثرات جانبی رایج قهوه بدون کافئین مانند قهوه معمولی، تغییر رنگ دندان‌ها است. مصرف مداوم آن ممکن است باعث زرد شدن دندان‌ها شود. البته افزودن شیر به قهوه می‌تواند تا حدی از این مشکل جلوگیری کند. این موضوع بیشتر زمانی مطرح است که مصرف قهوه از حد تعادل خارج شود.

برخی تحقیقات نیز نشان می‌دهند که ترکیبات موجود در قهوه، چه معمولی و چه بدون کافئین، ممکن است جذب برخی مواد معدنی را کاهش دهند. البته این یافته‌ها قطعی نیستند و بیشتر مطالعات در این زمینه مربوط به سال‌های گذشته‌اند. برای اظهارنظر دقیق‌تر، نیاز به پژوهش‌های تازه‌تر و جامع‌تر داریم.

از منظر قلب و عروق، برخی از متخصصان قلب، هشدار می‌دهند که در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که نسبت به کافئین حساس هستند یا مشکلات قلبی دارند، مصرف منظم قهوه بدون کافئین هم می‌تواند موجب افزایش تپش قلب یا بی‌نظمی در ضربان شود. بنابراین، در صورت داشتن شرایط خاص پزشکی، مشورت با پزشک ضروری است.

در مورد اثر قهوه بدون کافئین بر مشکلات گوارشی مثل رفلاکس معده یا زخم معده، دیدگاه‌ها متفاوت است. برخی معتقدند همین نوع قهوه هم می‌تواند علائم را تشدید کند، در حالی‌که گروهی دیگر بر این باورند که عامل اصلی این مشکلات، کافئین موجود در قهوه معمولی است.

در نهایت، باید به این نکته توجه داشت که قهوه بدون کافئین، به‌طور کامل فاقد کافئین نیست و مقدار کمی از آن همچنان باقی می‌ماند. اگر به کافئین حساس هستید، حتی در مصرف این نوع قهوه هم باید احتیاط کنید. به‌طور کلی، توصیه می‌شود مصرف روزانه آن از دو تا سه فنجان بیشتر نشود.

جمع‌بندی

قهوه بدون کافئین این امکان را می‌دهد که از طعم قهوه لذت ببرید، بدون اینکه مقدار زیادی کافئین وارد بدنتان شود. برای کسانی که به کافئین حساس هستند یا به دلایل پزشکی باید مصرف آن را محدود کنند، این نوع قهوه انتخاب خوبی است. در عین حال، می‌تواند فوایدی مثل کمک به کاهش قند خون و حفظ تعادل باکتری‌های مفید روده هم داشته باشد.

البته این‌که کافئینش کم است، به معنی بی‌ضرر بودن آن نیست و بهتر است مصرف این نوع قهوه نیز متعادل مصرف شود. معمولاً روزانه یک تا سه فنجان مقدار مناسبی در نظر گرفته می‌شود.