قهوه برای لاغری؟ بررسی علمی واقعیت و شایعات

آمارها نشان می‌دهد قهوه جایگاه ویژه‌ای در سبک زندگی بسیاری از مردم جهان دارد. بر اساس نظرسنجی‌های انجام‌شده بیش از ۷۰ درصد افراد اعلام کرده‌اند که هر روز قهوه می‌نوشند. به گفته پژوهشگران، مصرف قهوه اگر در حد تعادل باشد، می‌تواند بخشی از یک سبک زندگی سالم به‌شمار برود.

تحقیقات مختلف نشان داده‌اند که نوشیدن قهوه با کاهش احتمال ابتلا به برخی بیماری‌ها از جمله دیابت نوع دو و بیماری‌های قلبی-عروقی مرتبط است. حالا به‌نظر می‌رسد باید فایده‌ دیگری را هم به این فهرست اضافه کنیم. طبق مطالعه‌ای که در یکم اکتبر در The American Journal of Clinical Nutrition منتشر شده، نوشیدن قهوه می‌تواند به کاهش وزن هم کمک کند. البته یک نکته مهم وجود دارد: این تأثیر فقط زمانی دیده می‌شود که قهوه بدون هیچ‌گونه شیرین‌کننده مصرف شود. اما آیا قهوه به کاهش وزن کمک می‌کند؟

بررسی ارتباط میان قهوه و کاهش وزن

در بسیاری از موارد، قهوه به‌تنهایی مصرف نمی‌شود؛ معمولاً همراه با شکر، شیرین‌کننده‌های مصنوعی، خامه یا انواع کافی‌میت‌های غیرلبنی خورده می‌شود. همین موضوع، محور اصلی پژوهشی بود که تلاش داشت رابطه میان مصرف قهوه، کافئین و تغییرات وزنی افراد را با در نظر گرفتن این افزودنی‌ها بررسی کند.

پژوهشگران همچنین به‌دنبال این بودند که بفهمند آیا قهوه یا کافئین می‌تواند اثر افزایش وزن ناشی از شکر را خنثی کند یا خیر.

این مطالعه‌ی بزرگ، داده‌های نزدیک به ۱۵۶ هزار نفر را در بر می‌گرفت که شامل شرکت‌کنندگان در سه پروژه تحقیقاتی بلندمدت می‌شد:

• «مطالعه سلامت پرستاران»
• «مطالعه دوم سلامت پرستاران»
• «مطالعه پیگیری سلامت متخصصان سلامت»

شرکت‌کنندگان در این مطالعات، پرسش‌نامه‌هایی درباره‌ی تغذیه و نوشیدنی‌های مصرفی خود در یک سال گذشته و سپس طی چهار سال آینده تکمیل کردند. پژوهشگران میزان قهوه مصرفی افراد (هم معمولی و هم بدون کافئین) و آنچه به آن اضافه می‌کردند، ثبت و تحلیل کردند تا تأثیر آن‌ها را بر وزن بدن ارزیابی کنند.

نتایج نشان داد که خرید قهوه اسپرسو موکاپات (بلو بلند) و نوشیدن روزانه یک فنجان قهوه‌ی بدون شکر، به‌طور متوسط با کاهش حدود ۱۲۰ گرم وزن همراه بوده است. در مقابل، اضافه کردن تنها یک قاشق چای‌خوری شکر به هر نوع نوشیدنی یا غذا، به‌طور میانگین باعث افزایش ۹۰ گرم وزن شده است.

جالب آن‌که استفاده از خامه یا کافی‌میت‌های غیرلبنی در قهوه، در این مطالعه تأثیر محسوسی بر تغییرات وزن نداشت. تأثیر این عوامل در میان افراد جوان‌تر و کسانی که اضافه‌وزن یا چاقی داشتند، بیشتر به چشم آمد.

پژوهشگران همچنین دریافتند که افزایش مصرف کافئین نیز می‌تواند نقش مثبتی داشته باشد. به‌عنوان مثال، افزودن ۱۰۰ میلی‌گرم کافئین به رژیم روزانه که تقریباً معادل کافئین موجود در یک فنجان قهوه است، باعث کاهش حدود ۸۰ گرم وزن شده بود.

بر اساس این یافته‌ها، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که مصرف بیشتر قهوه، در صورت عدم استفاده از شکر، می‌تواند به کاهش وزن کمک کند. اما حتی مقدار اندکی شکر، این اثر را خنثی می‌کند.

چرا قهوه‌ی بدون شکر می‌تواند به کاهش وزن کمک کند؟

دکتر کالین گالیک، متخصص فیزیولوژی ورزشی، توضیح می‌دهد که قهوه از چند مسیر متفاوت می‌تواند بر کنترل وزن تأثیر بگذارد.

یکی از این مسیرها به تأثیر حرارتی قهوه مربوط می‌شود. به گفته‌ی او، کافئین که ماده‌ی اصلی در قهوه است، فرآیند ترموژنز را در بدن تحریک می‌کند؛ یعنی همان مکانیزمی که طی آن بدن برای تولید گرما، کالری می‌سوزاند. این یعنی خرید قهوه فول کافئین باعث افزایش مصرف انرژی و در نتیجه کاهش وزن می‌شود.

بهترین قهوه برای لاغری از راه دیگری هم می‌تواند مؤثر باشد: کاهش اشتها. کافئین خاصیتی دارد که می‌تواند اشتها را مهار کند و همین مسئله ممکن است به دریافت کالری کمتر در طول روز منجر شود.

عامل سوم، ترکیبات مفیدی است که در خود قهوه وجود دارد. گالیک می‌گوید قهوه حاوی موادی مانند اسید کلروژنیک و پلی‌فنول‌ها است که با بهبود حساسیت به انسولین و تنظیم متابولیسم قند در بدن ارتباط دارند. این اثرات می‌توانند در کنترل وزن و بهبود عملکرد متابولیکی نقش داشته باشند.

عامل چهارم به تأثیر قهوه بر عملکرد ورزشی مربوط می‌شود. تحقیقات نشان داده‌اند که کافئین می‌تواند توان بدنی و استقامت را افزایش دهد. این یعنی فرد می‌تواند ورزش مؤثرتری انجام دهد و کالری بیشتری بسوزاند. در نتیجه، نوشیدن قهوه‌ی ساده به‌طور منظم ممکن است از طریق افزایش فعالیت بدنی، به کاهش وزن کمک کند.

اما نکته‌ی مهم دیگر، به آنچه درون فنجان قهوه می‌ریزیم مربوط است. به گفته‌ی میشل ساری، کارشناس تغذیه، در بسیاری از موارد خود قهوه مشکلی ندارد، بلکه افزودنی‌هایی مثل شکر و خامه هستند که به افزایش وزن منجر می‌شوند.

او توضیح می‌دهد که خیلی‌ها عادت دارند در هر فنجان قهوه، مقدار زیادی شکر، شیرین‌کننده یا خامه‌های سنگین بریزند. وقتی این مقدار کوچک، چند بار در روز تکرار شود، مجموع کالری دریافتی فقط از راه قهوه، می‌تواند به‌راحتی به چند صد کالری اضافه در روز برسد.

برای روشن‌تر شدن موضوع، او یک مثال ساده می‌زند: یک فنجان قهوه‌ی ساده با شربت بدون قند در استارباکس تنها ۵ کالری دارد، اما همان قهوه اگر به شکل کارامل ماکیاتو سفارش داده شود، ۲۵۰ کالری و ۳۳ گرم شکر وارد بدن می‌کند.

او هشدار می‌دهد: اگر کاهش وزن برایتان دشوار شده، ممکن است دلیلش همین نوشیدنی‌های شیرین باشد. حذف شکر و جایگزین کردن آن با گزینه‌های بدون قند، می‌تواند قدم مؤثری در رسیدن به هدف کاهش وزن باشد.

قهوه برای لاغری شکم و پهلو

پژوهشگران سراغ این رفتند که آیا مصرف منظم کافستول (یکی از ترکیبات طبیعی موجود در قهوه) می‌تواند شاخص‌هایی مانند حساسیت به انسولین یا سلامت متابولیک را بهبود ببخشد.

هرچند انتظار می‌رفت که مصرف ۶ میلی‌گرم کافستول، دو بار در روز به مدت ۱۲ هفته، به تنظیم بهتر قند خون و افزایش حساسیت به انسولین کمک کند، اما این اثرات دیده نشد. اما با این حال، نتایج از جهات دیگری قابل توجه بود. در مقایسه با گروهی که دارونما دریافت کرده بودند، شرکت‌کنندگانی که کافستول مصرف می‌کردند به‌طور متوسط ۲ درصد از وزن بدن خود را از دست دادند، ۵ درصد کاهش در چربی احشایی (چربی اطراف اندام‌های داخلی) داشتند و سطح یکی از آنزیم‌های کبدی به نام گاما-گلوتامیل ترانسفراز در آن‌ها ۱۵ درصد کاهش یافت.

به‌طور دقیق‌تر، افرادی که کافستول دریافت کرده بودند، حدود ۸۸۰ گرم وزن کم کردند، در حالی‌که در گروه دارونما افزایش وزنی نزدیک به ۹۲۰ گرم ثبت شد. همچنین حجم چربی احشایی در بدن مانند چربی اطراف شکم و پهلوی مصرف‌کنندگان کافستول به‌طور میانگین ۴۰۰ میلی‌لیتر کمتر شد.

بررسی‌ها نشان داد که کافستول ممکن است بر نحوه‌ی تجزیه و استفاده از چربی در بدن نیز تأثیر بگذارد. در پایان دوره مصرف، سطح اسیدهای چرب آزاد در بدن این افراد افزایش یافت؛ موضوعی که احتمالاً به نوعی مقاومت به انسولین در بافت چربی اشاره دارد و از دیدگاه متابولیکی جای تأمل دارد.

خبر خوب این‌که در طول مطالعه، نشانه‌ای از آسیب به کبد یا کلیه مشاهده نشد. فقط در یک شرکت‌کننده که دچار عفونت مونونوکلئوز بود، افزایش خفیف آنزیم کبدی دیده شد. برخی افراد نیز عوارضی نسبتاً خفیف مانند نفخ، تهوع، شل شدن مدفوع یا سردرد را تجربه کردند.

پیش‌تر نگرانی‌هایی درباره‌ی تأثیر کافستول بر افزایش کلسترول بد (LDL) مطرح شده بود، اما در این مطالعه، تغییری در میزان LDL، کل کلسترول یا فشار خون مشاهده نشد. این مسئله نشان می‌دهد که در دُز مورد استفاده، کافستول احتمالاً خطر قلبی‌عروقی ایجاد نمی‌کند.

اگر قصد دارید مصرف قهوه را افزایش دهید، این نکات را در نظر داشته باشید

دکتر الکس فاکسمن، مدیر پزشکی مرکز Achieve Health and Weight Loss، می‌گوید هرچند قهوه می‌تواند فواید متعددی برای سلامتی داشته باشد، اما برای برخی افراد، مصرف زیاد آن ممکن است مشکلاتی ایجاد کند.

او توضیح می‌دهد که خرید قهوه دمی یا تخصصی در برخی افراد می‌تواند باعث بروز علائمی مثل بی‌خوابی، اضطراب، تپش قلب، احساس بی‌قراری و ناراحتی‌های گوارشی شود؛ به‌ویژه در کسانی که نسبت به کافئین حساس هستند یا مقدار زیادی از آن را مصرف می‌کنند.

همچنین به گفته‌ی فاکسمن، قهوه ممکن است با برخی داروها و مکمل‌ها از جمله داروهای رقیق‌کننده‌ی خون، داروهای ضد افسردگی، و مکمل‌های آهن یا کلسیم تداخل داشته باشد.

او توصیه می‌کند افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند یا داروی خاصی مصرف می‌کنند، پیش از افزایش مصرف قهوه، با پزشک مشورت کنند. همچنین بهتر است قهوه را نه با معده‌ی خالی و نه نزدیک به زمان خواب بنوشند، چون ممکن است خواب یا عملکرد دستگاه گوارش را مختل کند.

نتیجه‌گیری

مطالعه‌ها نشان داده‌اند که نوشیدن قهوه‌ی ساده (بدون شکر) می‌تواند با کاهش وزن همراه باشد، اما خاصیت پودر قهوه برای لاغری با اضافه کردن شکر تا حد زیادی از بین می‌رود. اگر هدف‌تان کاهش وزن است، قهوه‌ی بدون شکر انتخاب مناسبی است.

اما اگر قصد دارید مصرف قهوه‌تان را بیشتر کنید، بهتر است بدانید که کافئین بالا می‌تواند برای برخی افراد عوارضی داشته باشد. همچنین ممکن است با برخی داروها یا مواد معدنی تداخل ایجاد کند. در چنین شرایطی، مشورت با پزشک ضروری است تا مصرف قهوه به جای کمک، مانعی برای سلامتی‌تان نشود.