قهوه ترک چیست؟ + معرفی انواع قهوه ترک

قهوه ترک به یکی از نمادهای فرهنگی کشورهای خاورمیانه، به‌ویژه ترکیه تبدیل شده و می‌توان با قطعیت گفت که این نوشیدنی بخشی از هویت و تاریخ منطقه شده است. قهوه ترک که از فرهنگ و تاریخی غنی برخوردار است و بسیار بیشتر از یک نوشیدنی صبحگاهی به حساب می‌آید. در واقع قهوه ترک به قدری منحصربه‌فرد است که در سال ۲۰۱۳ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو به ثبت رسید. این قهوه با روش خاص دم‌آوری، بافت خامه‌ای و طعم منحصربه‌فرد خود، جایگاه ویژه‌ای در زندگی مردم پیدا کرده است. در این مقاله، به بررسی قهوه ترک، تاریخچه آن و معرفی انواع قهوه ترک خواهیم پرداخت.

داستان پیدایش قهوه ترک

اما داستان قهوه ترک چیست و تاریخ پیدایش آن به چه زمانی باز می‌گردد؟ ریشه‌ی قهوه ترک به قرن شانزدهم برمی‌گردد، زمانی که تاجران سوری آن را با خود به استانبول آوردند. در واقع، قهوه برای اولین بار در قرن ۱۵ میلادی به امپراتوری عثمانی راه پیدا کرد و به‌سرعت به یکی از نوشیدنی‌های محبوب در این منطقه تبدیل شد. پس از آن این نوشیدنی در اواسط قرن هفدهم به بخشی ضروری از مراسم دربار عثمانی تبدیل شد. این نوشیدنی به‌قدری ارزشمند بود که برای دم کردن آن، افراد خاصی به نام «قهوه‌چی‌باشی» در دربار مشغول به کار بودند.

اهمیت قهوه ترک برای ترک‌ها به قدری زیاد بود که از آن در برخی از آداب و رسوم عروسی نیز استفاده می‌کردند؛ به طور مثال زنان در مورد دم آوری قهوه ترک آموزش می‌دیدند و خواستگاران احتمالی آنها را بسته به اینکه تا چه اندازه در تهیه‌ی این نوشیدنی مهارت دارند، قضاوت می‌کردند. در واقع دم آوری قهوه ترک معیاری برای سنجش مهارت عروس بود.

در سال ۱۵۵۴، نخستین قهوه‌خانه در استانبول افتتاح شد و از آنجا قهوه ترک به‌عنوان بخش مهمی از زندگی اجتماعی شناخته شد. قهوه‌خانه‌ها به عنوان مکان‌هایی برای گردهمایی‌‌های اجتماعی و صرفاً برای مردان بودند و زنان معمولاً در خانه از نوشیدن قهوه لذت می‌بردند. قهوه‌خانه‌های ترکیه همچنین بخش مهمی از تاریخ شفاهی این کشور به شمار می‌روند، چرا که در زمان امپراتوری عثمانی مکان‌هایی برای داستان‌سرایی بودند.

این قهوه به‌تدریج از ترکیه به دیگر نقاط جهان صادر شد و به یکی از معروف‌ترین روش‌های تهیه قهوه در دنیا تبدیل شد.

قهوه ترک چیست؟

قهوه ترک، قهوه بسیار ریز آسیاب شده‌ای است که به روش جوشاندن دم آوری می‌شود. می‌توان از انواع دانه‌های عربیکا و ربوستا در تهیه‌ی قهوه دمی ترک استفاده کرد، اما به طور معمول، دانه‌ی قهوه عربیکا به دلیل کیفیت بالا بهترین گزینه برای قهوه ترک به حساب می‌آید. در حقیقت نام قهوه ترک از نوع آماده‌سازی آن برآمده و ربطی به نوع دانه‌ی قهوه آن ندارد. اولین قدم در تهیه‌ی قهوه ترک، پس از رست قهوه، آسیاب آن است. قهوه ترک از آسیاب مخصوص به خود برخوردار است. دانه‌های قهوه در این آسیاب به صورت پودر درمی‌آیند. سپس قهوه آسیاب شده در دم افزاری به نام جذوه (Cezve) ریخته شده و به همراه آب و گاهاً شکر (بسته به سلیقه) دم آوری می‌شود. به محض اینکه مخلوط آب و قهوه شروع به حباب زدن و در نهایت کف کردن کند، می‌بایست از روی حرارت برداشته شود. در روش استاندارد دم آوری قهوه ترک، جذوه تا دو بار دیگر بر روی اجاق گذاشته شده و قبل از اینکه بجوشد برداشته می‌شود.

پس از آماده شدن، قهوه ترک در فنجان‌های کوچک ۷۵ میلی‌لیتری با نام Demitasse سرو می‌شود. به منظور جلوگیری از وارد شدن بیش از حد تفاله‌های قهوه به داخل فنجان، قهوه ترک می‌بایست با دقت زیادی در فنجان ریخته شود. معمولاً در کنار فنجان قهوه یک لیوان آب گذاشته می‌شود.

برای سفارش و خرید قهوه ترک کلیک کنید

ویژگی‌های قهوه ترک

قهوه ترک با استفاده از دانه‌های قهوه بسیار ریز آسیاب‌شده و در ظرفی به نام جِزوه (Cezve) تهیه می‌شود. در پاسخ به سوال «جذوه چیست؟»، باید بگوییم که جذوه که ظاهراً از کلمه‌ای عربی گرفته شده، ابزاری است حاوی یک ظرف اصلی و یک دسته‌ی بلند. جذوه در اندازه‌های متفاوت و با مواد مختلفی ساخته می‌شود. تهیه قهوه ترک با این دستگاه باعث ایجاد طعمی خاص و لایه‌ای از کف قهوه بر روی آن می‌شود که از ویژگی‌های بارز این نوع قهوه است.

ویژگی‌های برجسته قهوه ترک عبارت‌اند از:

• بافت خامه‌ای:درجه آسیاب مناسب برای قهوه ترک بسیار ریز دانه است و به همین خاطر، جوشاندن آرام قهوه ترک باعث به وجود آمدن بافتی خامه‌ای و نرم می‌شود.
• طعم منحصربه‌فرد: قهوه ترک معمولا بدون شیر تهیه می‌شود، اما طعم آن به دلیل استفاده از دانه‌های خالص و روش‌های دم آوری قهوه متفاوت، بسیار قوی و ماندگار است. در سال‌های اخیر طرز تهیه قهوه ترک با شیر نیز مورد توجه قرار گرفته است و این قهوه برای افرادی که به طعم ملایم قهوه علاقه دارند، بسیار ایده‌آل است.
• تجربه فرهنگی: نوشیدن قهوه ترک معمولا با سرو آن در فنجان‌های کوچک و گاهی همراه با خوراکی‌های شیرین مانند باقلوا یا راحت‌الحلقوم همراه است.

انواع قهوه ترک

انواع مدل‌های قهوه ترک در دم افزار جذوه یا همان ایبریک دم آوری می‌شوند. اما تغییراتی جزئی قهوه ترک را به انواعی که در ادامه آورده شده تقسیم‌بندی می‌کند:

1. قهوه ترک ساده (Sade Türk Kahvesi)

این نوع قهوه بدون شکر و افزودنی تهیه می‌شود. طعم آن قوی و تلخ است و برای افرادی که علاقه‌مند به طعم طبیعی قهوه هستند، مناسب است.

2. قهوه ترک با شکر کم (Az Şekerli Türk Kahvesi)

این نوع قهوه با مقدار کمی شکر تهیه می‌شود. شکر فقط به‌اندازه‌ای اضافه می‌شود که تلخی قهوه کمی کاهش یابد، اما طعم اصلی آن همچنان حفظ شود.

3. قهوه ترک متوسط (Orta Şekerli Türk Kahvesi)

این نوع با مقدار متوسطی شکر تهیه می‌شود و محبوب‌ترین نوع قهوه ترک است. قهوه ترک متوسط، طعمی متعادل بین تلخی و شیرینی دارد.

4. قهوه ترک شیرین (Şekerli Türk Kahvesi)

این قهوه با مقدار زیادی شکر تهیه می‌شود و طعمی بسیار شیرین دارد. افرادی که طعم تلخ قهوه را دوست ندارند، این نوع را بیشتر می‌پسندند.

5. قهوه مِنَنگیچ (Menengiç)

این نوع از قهوه از دانه‌های درخت pistacia terebinthus تهیه می‌شود. این نوشیدنی حاوی کافئین نیست، اما به جای آن طعمی میوه‌ای دارد که بسیاری از مردم از آن لذت می‌برند. مننگیچ به روش سنتی ترکی تهیه می‌شود.

6. قهوه سنگی (Stone ground)

این نام گذاری به دلیل نوع آماده سازی این نوشیدنی است که در هاون سنگی انجام می‌شود. از نظر طعم و رنگ، قهوه سنگی نوع سبک‌تری از قهوه ترک به حساب می‌آید و علاوه بر این طعمی خامه‌ای دارد.

7. قهوه میرا (Mirra)

کلمه‌ی میرا به معنی «تلخ» است و به دلیل طعم قوی و شدید این نوع از قهوه ترک، به آن میرا گفته می‌شود. در این نوع قهوه، دانه‌های قهوه دو بار رست می‌شوند و به همین دلیل محصول نهایی از تلخی بیشتری برخوردار است. به قهوه میرا برخی اوقات هل و سایر ادویه‌ها اضافه می‌شود.

8. قهوه ترک با هل

در برخی مناطق، قهوه ترک با هل یا دیگر ادویه‌ها مانند دارچین یا زنجبیل دم می‌شود که طعمی معطر و متفاوت به قهوه می‌بخشد.

9. قهوه ترک با گلاب

در برخی از کشورهای عربی، قهوه ترک با گلاب دم می‌شود که عطر خاصی به آن می‌دهد و قطعا نوشیدن آن، تجربه‌ای متفاوت به همراه خواهد داشت.

10. قهوه ترک با شکلات

این نوع قهوه ترکیبی از قهوه ترک و شکلات ذوب‌شده است که طعمی ملایم و لطیف دارد.

11. قهوه ترک با خامه یا شیر

اگرچه قهوه ترک به‌طور سنتی بدون شیر تهیه می‌شود، اما برخی افراد خامه یا شیر را برای تعدیل تلخی قهوه به آن اضافه می‌کنند.

12. قهوه ترک ارمنی

در دسته‌بندی دیگری با قهوه ترک ارمنی مواجه هستیم. این نوع از قهوه، غلیظ و مطابق ذائقه‌ی خانواده‌های ارمنی است. زمانی که ارمنی‌ها در جزیره‌ای به نام کورفو (Corfu) ساکن شدند، این قهوه را به آن منطقه معرفی کردند، جایی که به دلیل خاستگاه شرقی آن به قهوه شرقی نیز مشهور است. البته قهوه ترک در مناطق دیگری از قبیل یونان، جمهوری چک، اسلوواکی، لهستان، لیتوانی و حتی ایران طرفداران زیادی دارد و با حفظ هویت اصلی دم‌آوری و سرو می‌شود.

قهوه ترک سنتی معمولاً با سه روش مختلف، روی شن، روی ذغال و روی خاکستر دم آوری می‌شود که هر کدام از آنها باعث ایجاد تفاوت کمی در فنجان خواهند شد. اما رایج‌ترین روش تهیه‌ی قهوه ترک، علی الخصوص در منازل بر روی اجاق گاز است.

خواص قهوه ترک

قهوه ترک علاوه بر طعم دلچسب، خواص بسیاری برای سلامتی دارد. برخی از این خواص قهوه ترک عبارت‌اند از:

• افزایش انرژی: قهوه ترک حاوی کافئین است که باعث افزایش تمرکز و انرژی می‌شود.
• تقویت عملکرد مغز: مصرف قهوه ترک به بهبود عملکرد حافظه و کاهش احتمال ابتلا به آلزایمر کمک می‌کند.
• ضدافسردگی: مصرف متعادل قهوه ترک می‌تواند خلق‌وخو را بهبود بخشد.
• پیشگیری از بیماری‌های مزمن: مصرف مداوم قهوه ترک می‌تواند به پیشگیری از بیماری‌های مزمن مانند دیابت، بیماری‌های قلبی، سرطان و بیماری‌های مرتبط با سیستم ایمنی بدن کمک کند.
• سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها: قهوه ترک دارای ترکیبات آنتی‌اکسیدانی است که از بدن در برابر رادیکال‌های آزاد محافظت می‌کند.
• کاهش خطر بیماری‌های قلبی: آنتی‌اکسیدان‌های موجود در قهوه ترک مانند اسید کلروژنیک و کافئیک است می‌توانند به بهبود سلامت قلب و عروق کمک کنند.
• افزایش سرعت متابولیسم: قهوه ترک به دلیل حاوی کافئین می‌تواند سرعت متابولیسم را افزایش دهد و تاثیر قهوه در لاغری چشم‌گیر است.

قهوه ترک در جهان امروز

قهوه ترک به‌عنوان یکی از میراث‌های فرهنگی ترکیه، در سال ۲۰۱۳ توسط یونسکو به‌عنوان «میراث فرهنگی ناملموس» به ثبت رسید. این نوشیدنی همچنان یکی از محبوب‌ترین روش‌های تهیه قهوه در جهان است و تهیه و مصرف آن در بسیاری از کافه‌ها و خانه‌ها به‌شدت رو به افزایش است.

نتیجه‌گیری

قهوه ترک تنها یک نوشیدنی ساده نیست و تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی مردمی است که از قرن‌ها پیش با آن زندگی کرده‌اند. قهوه ترک همواره بخشی از زندگی روزمره و فرهنگی منطقه بوده و با توجه به از روش‌های دم‌آوری خاص و تنوع طعم در هر کدام از این روش‌ها، می‌توان این قهوه را یکی از محبوب‌ترین نوشیدنی‌ها میان مردم این مناطق و حتی دیگر کشورهای جهان دانست.

اگر هنوز این نوشیدنی خاص را امتحان نکرده‌اید، پیشنهاد می‌کنم همین امروز سراغ خرید قهوه ترک و تهیه یک فنجان قهوه ترک بروید و از تجربه‌ای فراتر از طعم عالی لذت ببرید. علاوه بر این، می‌توانید در مقاله «تفاوت قهوه ترک با اسپرسو و فرانسه» درباره تفاوت این قهوه با دیگر نوع محبوب قهوه مطالعه کنید.